menu

FOM
Jean-Sébastien Caux
Prof.dr. Jean-Sébastien Caux

'From Newton's cradle to Gibbs's grave'

Met zijn voorstel 'From Newton's cradle to Gibbs's grave' kan Jean-Sébastien Caux een promovendus en een postdoc aanstellen en ontvangt hij 40 duizend euro materieel krediet.

Samenvatting onderzoeksvoorstel: De inmiddels beroemde quantumversie van de newtonpendel bestaat uit een wolk koude atomen die in twee delen splitst. Beide delen krijgen een impuls-boost, waardoor ze periodiek heen en weer bewegen binnen een potentiaalgevangenis. Ze botsen herhaaldelijk op elkaar, net zoals biljartballen dat zouden doen. Het experiment heeft uitgewezen dat quantumsystemen met veel deeltjes, die geïsoleerd zijn van hun omgeving, verrassenderwijs geen thermisch evenwicht bereiken – zelfs niet na een lange tijd. Door de onderlinge interactie zou dat eigenlijk wel te verwachten zijn. De traditionele manier van denken over ergodiciteit (het feit dat alle microtoestanden even waarschijnlijk zijn) en thermisch evenwicht moet dus overboord worden gezet wanneer het experimenteel haalbare, laag-dimensionele situaties betreft. Het doel van dit onderzoeksproject is het begrip van de dynamica van veel-deeltjes systemen die uit evenwicht zijn te verbeteren. De onderzoekers gebruiken daartoe een nieuwe methode, ook wel de 'quench action' genoemd. Met de methode kunnen de fysici onder andere steady-state-eigenschappen van het systeem achterhalen. De methode kan ook licht werpen op de relatie tussen 'quantum dephasing', het mechanisme dat klassiek gedrag uit een quantumsyteem haalt, en de manier waarop een veel-deeltjes-systeem terugkeert naar zijn evenwichtstoestand. Caux en zijn team willen met het project een dieper begrip krijgen van de genoemde processen en de theoretische vondsten in concrete experimentele fenomenologie vertalen.

Diego Hofman
Dr. Diego Hofman

'Holography in the de Sitter static patch'

Ook Diego Hofman krijgt met de honorering van zijn voorstel 'Holography in the de Sitter static patch' de mogelijkheid een promovendus en een postdoc aan te stellen. Zijn materieel budget bedraagt 34 duizend euro.

Samenvatting onderzoeksvoorstel: In de afgelopen jaren is holografie een belangrijk middel geworden om een quantumtheorie van zwaartekracht te begrijpen. Deze methode is gebaseerd op de onverwachte dualiteit tussen zwaartekrachttheorieën en simpele quantummodellen die voor laag-dimensionale holografische schermen zijn geformuleerd. Holografie in een Anti-de Sitter-ruimtetijd, de wiskundige beschrijving van een universum met een negatieve kosmologische constante, is relatief goed begrepen. Dat geldt echter niet voor holografie in een niet-Anti-de Sitter-ruimtetijd. Gezien we in een universum met een positieve kosmologische constante leven, waarbij een de Sitter-waarde alleen in de verre toekomst en het verre verleden werd benaderd, is het cruciaal om holografie ook in deze situatie te begrijpen. Enige universele eigenschappen van de horizons van zwarte gaten wijzen op het bestaan van een algemeen holografisch principe. Dit is voornamelijk relevant in het geval van een de Sitter-ruimtetijd. Als lokale waarnemers kunnen wij alleen een gebied observeren dat bekend staat als de static patch, dat is omgeven met een kosmologische horizon. De eigenschappen van deze horizon zijn erg vergelijkbaar met die van zwarte gaten. Ze zijn succesvol benaderd door holografische methoden te gebruiken. Met dit onderzoeksproject willen de fysici het holografisch principe verder toepassen op de static patch van de de Sitter-ruimtetijd. De recente resultaten van de BICEP2-collaboratie onderstrepen het belang om zwaartekracht ook tijdens de tijd waarin quantumeffecten heersten, zoals tijdens de inflatieperiode van het heelal, beter te begrijpen.

FOM-projectruimte

De Projectruimte is een van de subsidie-instrumenten die FOM heeft om natuurkundig onderzoek te financieren. De Projectruimte maakt kleinschalige projecten mogelijk voor fundamenteel onderzoek met een vernieuwend karakter en een aantoonbaar wetenschappelijke, industriële of maatschappelijke urgentie.

Op 10 juni 2014 heeft het Uitvoerend Bestuur van de Stichting FOM besloten vijf aanvragen te honoreren. In totaal is een bedrag van 2,1 miljoen euro aan de projecten toegekend.