menu

Like the tip of an iceberg, only 15% of all matter in the Universe is visible as particles we know from the Standard Model. More than 85% of the matter in the Universe is made up of new, unknown particles; this is called Dark Matter. The goal of the awarded program is to find the particle that is responsible for Dark Matter. Image: Ralph A. Clevenger / Hollandse Hoogte.
Net als het topje van een ijsberg, is slechts 15% van alle materie in het heelal zichtbaar doordat het bestaat uit bekende standaardmodel deeltjes. Het overgrote deel bestaat uit nog onbekende deeltjes, ook wel donkere materie genoemd. Figuur: Ralph A. Clevenger / Hollandse Hoogte.

Het heelal bestaat voor ongeveer 85% uit donkere materie. Hoewel de astronomie met zwaartekrachtmetingen overweldigend bewijs heeft geleverd voor het bestaan van donkere materie, zijn de deeltjes zelf nog niet waargenomen. Er zou echter een subatomair deeltje moeten zijn dat de verklaring voor de Donkere Materie vormt. Dit past bij de verwachtingen uit de subatomaire fysica waarbij uitbreidingen op het Standaardmodel van de deeltjesfysica op het bestaan van dergelijke deeltjes wijzen: enkelen daarvan zijn goede kandidaten voor Donkere Materie.

Patrick Decowski
Programmaleider dr. Patrick Decowski

Het gesubsidieerde onderzoeksprogramma maakt een zowel experimentele als theoretische studie mogelijk met het doel het deeltje te vinden waaruit de Donkere Materie bestaat. Het programma stelt de onderzoekers in staat te deel te nemen aan experimenten gericht op zogenaamde directe detectie van Donkere Materie.

Programmaleider dr. Patrick Decowski (Nikhef/UvA): "Wereldwijd zijn wetenschappers op zoek naar donkere-materie deeltjes. Iedereen wil graag de eerste ontdekker zijn. Nikhef is als partner betrokken bij het lopende XENON100 experiment - het meest gevoelige donkere materie experiment tot nu toe - en de opvolger XENON1T, een honderd keer gevoeliger experiment dat in 2015 van start zal gaan. Met de experimentele en theoretische projecten van het programma gaat Nederland tot de wereldtop op het gebied van donkere materie behoren."

Het programma is een samenwerking van wetenschappers betrokken bij het GRAPPA onderzoekszwaartepunt aan de Universiteit van Amsterdam (Decowski, Ando en Bertone) en Nikhef (Van Bakel, Colijn, Linde en Postma).

Vier andere Vrije FOM-programma's gesubsidieerd

In deze ronde heeft de Stichting voor Fundamenteel Onderzoek der Materie (FOM) in totaal 9,9 miljoen euro toegekend aan vijf nieuwe onderzoeksprogramma's. Deze Vrije FOM-Programma's verenigen de beste onderzoeksgroepen op hun terrein in Nederland. In elk onderzoeksprogramma bundelen dé specialisten van de verschillende Nederlandse kennisinstellingen hun krachten. Daarmee realiseert FOM wat in het beleidsjargon 'focus en massa' heet: met een fors aantal van de beste onderzoekers in Nederland op nationaal niveau gecoördineerd werken aan een beperkt aantal uitdagende wetenschappelijke onderwerpen.

De vijf gehonoreerde programma's zijn de winnaars in een zware competitie die afgelopen voorjaar startte met achttien ingediende aanvragen voor Vrije FOM-programma's. Op basis van mondelinge presentaties, adviezen van commissies en een scherpe beoordeling door internationale experts van de wetenschappelijke kwaliteit van de aanvragen heeft het bestuur van FOM de hoogst eindigende aanvragen gehonoreerd.